Mao Zedong: de man die China vormde

Mao Zedong (1893-1976) is een van de meest controversiële figuren uit de twintigste eeuw. Als oprichter van de Volksrepubliek China in 1949 transformeerde hij een verdeeld, verzwakt land in een communistische grootmacht. Zijn bewind bracht miljoenen mensen welvaart, maar eiste ook een verschrikkelijke tol: hongersnoden, politieke zuiveringen en culturele vernietiging. Decennia na zijn dood blijft Mao's schaduw over China hangen. Zijn portret siert het Tiananmenplein, zijn gedachtegoed inspireert nieuwe leiders, en zijn methoden dienen nog steeds als waarschuwing én voorbeeld.

Leven onder Mao's bewind

Wat betekende het om te leven onder Mao Zedong? Voor gewone Chinezen was zijn bewind een periode van extremen. De Grote Sprong Voorwaarts (1958-1962) leidde tot een hongersnood die naar schatting 30 miljoen levens kostte. De Culturele Revolutie (1966-1976) ontwrichtte families, vernietigde cultureel erfgoed en leidde tot wijdverbreide terreur. Tegelijkertijd bracht Mao stabiliteit na een eeuw van vernedering door buitenlandse mogendheden, en gaf hij miljoenen arme Chinezen het gevoel dat zij deel uitmaakten van een nationale wedergeboorte.

Carolijn Visser brengt in Selma de realiteit van die periode tot leven. Mao's portret en ideologie waren overal aanwezig – in scholen, fabrieken, zelfs in de meest intieme sferen van het dagelijks leven. Voor westerse expats was het een bizarre, beklemmende ervaring.

Mao en Xi: echo's van persoonlijkheidscultus

Wie de huidige Chinese president Xi Jinping wil begrijpen, kan niet om Mao Zedong heen. Xi positioneert zichzelf bewust in de traditie van Mao: hij concentreert macht, bevordert een persoonlijkheidscultus en presenteert zichzelf als de sterke leider die China naar grootheid voert. Tegelijkertijd neemt hij afstand van Mao's chaos en excessen – Xi's China is efficiënter, rijker en internationaal assertiever dan Mao's geïsoleerde communistische staat ooit was.

Mao's internationale invloed

Mao Zedong was niet alleen een binnenlandse hervormer, maar ook een speler op het wereldtoneel. Zijn betrokkenheid bij de Koreaoorlog (1950-1953) bracht China in direct conflict met de Verenigde Staten. De Chinese troepen die hij naar Korea stuurde, leden enorme verliezen, maar bewezen dat het nieuwe communistische China bereid was westerse mogendheden uit te dagen. Die bereidheid tot confrontatie kenmerkt China's buitenlandbeleid nog steeds.

China na Mao: van chaos naar welvaart

Na Mao's dood in 1976 stond China voor een cruciale keuze: doorgaan op zijn radicale pad, of een nieuwe koers varen. Onder Deng Xiaoping koos het land voor economische hervormingen, terwijl het politiek systeem intact bleef. Die combinatie – kapitalisme onder communistische controle – heeft China tot de economische grootmacht gemaakt die het vandaag is. Toch blijft Mao's naam heilig. Zijn erfenis legitimeren de macht van de Communistische Partij.

De paradox van Mao's erfenis

Mao Zedong blijft een paradoxale figuur. Voor de ene Chinees is hij de grote bevrijder die het land uit de klauwen van het imperialisme redde. Voor de ander is hij verantwoordelijk voor een van de grootste menselijke tragedies van de twintigste eeuw. De Communistische Partij houdt beide verhalen in stand: Mao wordt geroemd voor zijn rol als stichter, maar zijn fouten worden toegegeven (en toegeschreven aan 'de omstandigheden'). Die dubbelzinnigheid maakt het mogelijk dat zijn portret nog steeds boven het Tiananmenplein hangt, terwijl China tegelijkertijd de welvaart omarmt die hij verwierp.

Mao's blijvende schaduw

Decennia na zijn dood blijft Mao Zedong een factor in de Chinese politiek. Geen leider kan zich veroorloven hem openlijk te bekritiseren, want zijn naam is verbonden met de legitimiteit van de Partij zelf. Tegelijkertijd kan geen leider terugkeren naar zijn radicale methoden zonder economische chaos te veroorzaken. China bevindt zich dus in een spagaat: het moet Mao eren, maar niet imiteren.

Voor de buitenwereld is Mao Zedong een spiegel die laat zien hoe moeilijk het is om de geschiedenis te beoordelen. Was hij een visionair die China bevrijdde, of een despoot die miljoenen levens opofferde aan zijn eigen grootheidswaanzin? De waarheid ligt waarschijnlijk ergens in het midden – en is ongemakkelijker dan beide extremen. Wat zeker is: zonder Mao te begrijpen, kun je het moderne China niet doorgronden.