Het managementteam: cruciaal en complex

Een managementteam is meer dan een verzameling leidinggevenden die elkaar wekelijks ontmoeten. Het is een bijzonder team van leiders die niet alleen hun eigen afdeling aansturen, maar ook gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de koers van de organisatie. Die dubbele pet – loyaliteit aan het eigen team én aan de organisatie als geheel – maakt het MT tot een unieke en complexe werkvorm.

De kwaliteit van een managementteam bepaalt in hoge mate het succes van een organisatie. Een goed functionerend MT kenmerkt zich door heldere doelen, wederzijds vertrouwen en effectieve samenwerking. Maar de praktijk laat zien dat veel teams worstelen met onderlinge afstemming, uitgesproken conflicten en een gebrek aan verbondenheid. Hoe komt dat?

Waarom managementteams zo ingewikkeld zijn

Managementteams hebben te maken met een aantal specifieke uitdagingen. Ten eerste zijn MT-leden vaak primair gericht op hun eigen afdeling en pas in tweede instantie op het grotere geheel. Ten tweede ontbreekt het regelmatig aan tijd en ruimte om daadwerkelijk als team te functioneren. En ten derde zijn de onderlinge verhoudingen kwetsbaar: niemand wil gezichtsverlies lijden in het bijzijn van collega's.

Uit onderzoek blijkt dat maar liefst zeventig procent van de managers aangeeft niet volledig op hun MT-collega's te kunnen rekenen. Dat gebrek aan vertrouwen leidt tot voorzichtigheid, het achterhouden van informatie en uiteindelijk tot suboptimale besluitvorming.

Bouwen aan een gezond managementteam

Een effectief managementteam ontstaat niet vanzelf. Het vraagt bewuste aandacht voor de onderlinge verhoudingen, heldere afspraken over de gezamenlijke richting en een goed ritme waarin samenwerking structureel wordt geborgd. Verschillende auteurs benadrukken dat een MT vooral tijd moet investeren in het gesprek over de samenwerking zelf, niet alleen over inhoudelijke vraagstukken.

Discipline en lef als fundament

Twee begrippen keren steeds terug in de literatuur over succesvolle managementteams: discipline en lef. Discipline staat voor betrouwbaarheid, transparantie en het nakomen van afspraken. Lef betekent besluitvaardig zijn, je eerlijk uitspreken en tempo maken. Samen vormen ze de basis voor vertrouwen binnen het team.

Zonder discipline ontstaat chaos en onvoorspelbaarheid. Zonder lef blijven moeilijke onderwerpen onder de tafel. En zonder vertrouwen kan geen enkel team goed functioneren, laat staan een team van leiders die zelf weer andere teams moeten inspireren en aansturen.

De rol van HR in het managementteam

Een bijzondere uitdaging is de positie van HR binnen het managementteam. Te vaak wordt de HR-directeur gezien als iemand die zich vooral met 'zachte' onderwerpen bezighoudt, terwijl juist HR een strategische rol kan spelen in het versterken van de organisatie. Dit vraagt om lef: lef om het MT uit te dagen, lef om ongemakkelijke onderwerpen op tafel te leggen.

Gedoe in de top

Een veelvoorkomend probleem in managementteams is wat Jansen en Swieringa 'gedoe' noemen: de onuitgesproken spanningen, de politieke spelletjes, de verborgen agenda's. Dit gedoe staat effectieve besluitvorming in de weg en vergiftigt de cultuur van de gehele organisatie. Want wat zich afspeelt in de top, sijpelt door naar alle lagen.

Wendbare managementteams

In een snel veranderende omgeving is het cruciaal dat managementteams wendbaar zijn. Dit betekent niet dat er geen structuur is, maar juist dat er heldere kaders zijn waarbinnen het team snel kan schakelen. Wendbaarheid vraagt om hecht samenwerkende MT's die niet als los zand functioneren, maar als één eenheid.

Teamwerk en leiderschap in samenhang

De literatuur over teams en die over leiderschap lopen vaak door elkaar. Dat is logisch: in een managementteam ben je tegelijk teamlid én leider. Deze dubbele rol vraagt specifieke vaardigheden: luisteren naar collega's, maar ook durven confronteren. Meedenken over de koers, maar ook uitvoeren in je eigen domein. Verbinden, maar ook grenzen stellen.

De internationale dimensie

Ook internationaal is er veel aandacht voor de rol van managementteams. Vooral op het gebied van HR zijn er waardevolle inzichten ontwikkeld over hoe leidinggevenden in de top effectief kunnen samenwerken en welke rol HR-professionals daarin kunnen spelen.

Actuele vraagstukken

Moderne managementteams worstelen met nieuwe uitdagingen: hoe zorg je voor diversiteit in de top? Hoe ga je om met hybride werken? Wat betekent agile werken voor de besturing? En hoe blijf je als MT verbonden met wat er speelt in de organisatie?

Tot slot: samenwerken is een kunst

Een managementteam laten functioneren is geen kwestie van de juiste structuur neerzetten of een inspirerende heidag organiseren. Het is een voortdurend proces van afstemmen, reflecteren en bijsturen. Het vraagt moed om kwetsbaar te zijn, discipline om afspraken na te komen en lef om moeilijke gesprekken aan te gaan.

De beste managementteams zijn zich bewust van hun eigen dynamiek. Ze nemen regelmatig de tijd om stil te staan bij de vraag: hoe werken wij eigenlijk samen? Wat gaat goed en wat kan beter? En durven we elkaar daar eerlijk op aan te spreken? Pas als die vragen centraal staan, kan een MT groeien van een groep individuen naar een echt team – met alle impact die daarbij hoort.