Audit: van controle naar verbinding

Audit is de afgelopen decennia ingrijpend veranderd. Waar auditprocessen traditioneel vooral gericht waren op het controleren en afvinken van procedures, verschuift de focus steeds meer naar het creëren van waarde en het versterken van organisaties. Deze transformatie vraagt om auditors die niet alleen technisch bekwaam zijn, maar ook in staat om verbinding te maken met de mensen achter de cijfers en processen.

De moderne audit balanceert tussen het bewaken van compliance en het stimuleren van verbetering. Het gaat niet langer alleen om het opsporen van fouten, maar om het helpen van organisaties om risico's beter te begrijpen en kansen te benutten. Deze verschuiving vraagt om een fundamenteel andere houding van de auditor: van afstandelijk controleur naar betrokken gesprekspartner.

De audit society: een kritische reflectie

We leven in wat sociologen de 'audit society' noemen: een maatschappij waarin steeds meer aspecten van ons werk en leven onderworpen zijn aan controle, toetsing en certificering. Van ziekenhuizen tot scholen, van woningcorporaties tot uitvoeringsorganisaties – overal zijn audits, accreditaties en kwaliteitssystemen onderdeel van de dagelijkse werkelijkheid geworden.

Deze ontwikkeling roept fundamentele vragen op. Leidt meer controle werkelijk tot betere organisaties? Of creëren we juist een beheerskramp die innovatie en professionaliteit belemmert? En hoe kunnen we de balans vinden tussen noodzakelijke verantwoording en vertrouwen in vakmanschap?

Risico en controle: een onlosmakelijk duo

Audit en risicomanagement zijn nauw met elkaar verweven. Waar traditionele audits zich richtten op het controleren van naleving van regels, kijkt risicogebaseerd auditeren juist naar de onzekerheden die organisaties bedreigen. Dit vereist een andere benadering: in plaats van standaardchecklists vraagt het om maatwerk, aanpassingsvermogen en een scherp oog voor wat er écht toe doet.

De verschuiving naar risicogebaseerd werken betekent ook dat auditors zich meer moeten verdiepen in de strategie en doelstellingen van de organisatie. Alleen dan kunnen zij beoordelen welke risico's werkelijk materieel zijn en waar de grootste kwetsbaarheden liggen. Deze benadering maakt audit relevanter, maar ook complexer.

De wendbaarheid van agile audit

In een tijd waarin organisaties steeds sneller moeten bewegen en aanpassen aan veranderende omstandigheden, kan de traditionele auditcyclus te traag en star zijn. Agile audit past principes uit de softwareontwikkeling toe op auditprocessen: kortere cycli, meer interactie met stakeholders, en een focus op het leveren van concrete inzichten in plaats van uitgebreide rapporten.

Deze verschuiving vraagt om een andere mindset. In plaats van jaarplannen met vaste entiteiten staat continue risicoanalyse centraal. In plaats van maandenlange trajecten worden audits compacter en frequenter. En in plaats van formele eindrapportages zoekt men de dialoog met management en auditcommissie om real-time inzichten te delen.

Waarderend toezicht en audit

Naast agile benaderingen wint ook het concept van waarderend toezicht en audit aan terrein. Deze benadering, geïnspireerd door Appreciative Inquiry, gaat uit van nieuwsgierigheid en het onderzoeken van wat goed gaat, in plaats van alleen te focussen op tekortkomingen. Dit betekent niet dat problemen worden genegeerd, maar wel dat ze vanuit een constructiever perspectief worden benaderd.

Waarderend auditeren vraagt om een andere toon in gesprekken. In plaats van 'waarom is het ziekteverzuim zo hoog?' vraagt de auditor: 'wat motiveert medewerkers en waar lopen ze warm voor?' Deze verschuiving in vraagstelling kan leiden tot diepere inzichten en een grotere bereidheid bij de organisatie om daadwerkelijk te verbeteren.

Governance en de rol van audit

Binnen het bredere governance-landschap speelt audit een cruciale rol. Of het nu gaat om corporate governance in beursgenoteerde ondernemingen of om toezicht in de publieke sector, de auditfunctie – zowel intern als extern – vormt een essentieel onderdeel van het systeem van checks and balances. De auditcommissie fungeert daarbij als belangrijke schakel tussen de raad van commissarissen of raad van toezicht en de auditors.

De afgelopen jaren is de aandacht voor governance sterk toegenomen, mede naar aanleiding van diverse schandalen en crises. Dit heeft geleid tot codes, richtlijnen en regelgeving die de governance moeten versterken. Tegelijkertijd roept dit de vraag op of meer regels werkelijk leiden tot beter bestuur, of dat we juist moeten inzetten op vertrouwen en professionele ruimte.

Internationale standaarden en compliance

Met de globalisering van markten en bedrijven zijn ook auditstandaarden steeds meer geïnternationaliseerd. Van Sarbanes-Oxley wetgeving in de Verenigde Staten tot ISO-normen die wereldwijd worden toegepast – organisaties moeten zich verhouden tot een complex landschap van regels en standaarden. Dit vraagt om auditors die niet alleen hun nationale context begrijpen, maar ook internationaal georiënteerd zijn.

Professionalisering van de auditfunctie

De professionaliteit van auditors staat voortdurend ter discussie. Enerzijds zijn er steeds meer opleidingen, certificeringen en beroepsstandaarden. Anderzijds blijven er incidenten waarbij audits tekort schieten of waarbij achteraf blijkt dat cruciale risico's over het hoofd zijn gezien. Dit spanningsveld vraagt om continue reflectie op wat een goede auditor kenmerkt.

Technische kennis alleen is niet genoeg. Moderne auditors moeten ook beschikken over communicatieve vaardigheden, ethisch beoordelingsvermogen, en het vermogen om complexe organisatiedynamieken te doorgronden. Ze moeten kunnen schakelen tussen verschillende perspectieven en in staat zijn om kritische vragen te stellen zonder de relatie met de organisatie te schaden.

De toekomst van audit

Audit staat voor ingrijpende veranderingen. Technologische ontwikkelingen zoals data-analytics en kunstmatige intelligentie bieden nieuwe mogelijkheden voor het analyseren van grote hoeveelheden gegevens en het identificeren van patronen en afwijkingen. Tegelijkertijd verandert de rol van de auditor: van controleur naar adviseur, van afstandelijk toezichthouder naar betrokken gesprekspartner.

De uitdaging voor de komende jaren is om deze verschillende ontwikkelingen te integreren tot een coherente auditbenadering. Een benadering die enerzijds gebruikmaakt van technologische mogelijkheden en internationale standaarden, maar anderzijds ruimte laat voor professioneel oordeel, maatwerk en menselijke verbinding. Alleen dan kan audit zijn maatschappelijke functie blijven vervullen: het waarborgen van betrouwbaarheid en het stimuleren van continue verbetering in organisaties.